تبلیغات
وبلاگ جوان و ازدواج - شرایط گزینش همسر از دیدگاه اسلام (1)
شرایط گزینش همسر از دیدگاه اسلام (1)


از مراحل مهم زندگى هر فرد، مرحله ی مهم گزینش همسر است كه فرد باید تقریبا تا پایان عمر، پیامدهای انتخاب خود را بپذیرد. برخى مسائلى كه در این مرحله براى فرد مطرح است، از این قرارند: ملاكهاى گزینش همسر، چگونگى رعایت نظریات والدین در عین حفظ استقلال در تصمیم گیرى و آمادگى، و رشد و پختگى لازم براى ازدواج. یكى از ویژگى هاى روانى نوجوانان و جوانان، شدت میل جنسى است كه آن را نوعى جهش در تحول شمرده اند.(1) از وظایف مهم فرد در این دو مرحله، مهار میل جنسى پیش از فراهم آمدن زمینه ازدواج است. در این رابطه قرآن به افرادی كه زمینه ازدواج برایشان مقدور نیست، توصیه مى كند پاكدامنى در پیشگیرند تا خداوند از فضل خود آنان را بى نیاز كند؛(2) از این رو، تعالیم اسلام راههایى براى مهار میل جنسى پیشنهاد مى كند كه از جمله آنها روزه گرفتن و برخى امور دیگر از جمله اشتغال و فعالیت است.(3) این امور به نوعى تمرین و ورزش جسمانى به منظور تقویت اراده باز مى گردد.(4)
یادآوری و مرور عبارات متون دینى در مورد نعمتهاى اخروی و فضیلت كسانى كه در جوانى امیال خود را مهار مى كنند، مى تواند در تقویت اراده فرد مؤثر باشد؛(5) برای نمونه، گفته شده است فرد عفیف كه دامن خود را از آلودگى های جنسى حفظ كند، نزدیك است فرشته شده و به مقام روحانى معصومیت دست مى یابد.(6) در عین حال - چنان كه گذشت - توصیه هاى اكیدی وجود دارد كه افراد دارای نیازهاى شدید جنسى هرچه سریع تر ازدواج كنند. این عباراتها فرد را به ازدواج مشتاق تر مى كند؛ عبارتهایی مانند: «هركس ازدواج كند، نیمى از دین خود را حفظ كرده است»(7) یا «دو ركعت نماز فردی كه ازدواج کرده، با ارزش تر از هفتاد ركعت نماز ازدواج نكرده است.«(8)
فرد در آستانه ازدواج، دغدغه های روانى متعددى دارد. ترس و اضطراب در مورد مسائل اقتصادى، و ویژگى هاى همسر آینده از این موارد است. اعتماد به خداوند و وعده هاى او، و توصیه های دیگری مانند برگزاری دو ركعت نماز و دعا برای طلب همسرى شایسته و ازدواجى مناسب،(9) مى تواند تا حدى فرد را در رویارویى با فشارهاى روانى این مرحله، یارى رساند. شاید بتوان مسئله گزینش همسر را، یكى از فشارزاترین رویداد جوانى دانست كه فرد را معمولا دچار نوعى بحران در تعیین ملاكهای لازم براى همسر مطلوب و تعارضهای اساسى در تطبیق ملاكها بر فرد مورد نظر و تصمیم گیرى نهایى مى كند. میل و انگیزه های جنسى، جاذبه های ظاهرى، ملاكهاى روانى و اعتقادى و تحمیل نظرهایی از سوى والدین و سایر افراد، نیروهایی است كه فرد را دچار تنیدگى شدید مى نماید. تعالیم اسلام توصیه های عملى براى حل این مسئله دارد. اكنون پیش از بررسى دیدگاه اسلام، به ملاكهاى عرفى گزینش همسر كه در بیشتر جوامع كم و بیش مورد تأكید قرار مى گیرد، مى پردازیم.

1- ملاك هاى عرفى گزینش همسر

فرآیند گزینش همسر، در دوره های گذشته كم تر در اختیار دختر و پسرى بود كه با هم ازدواج مى كردند. معمولا بزرگ ترها، به ویژه والدین، بیشترین نقش را در ازواج فرزندان داشتند. این امر شاید به دلیل ازدواج در سن كم به ویژه در مورد دختران بود. به علاوه، خانواده ی گسترده و وابستگى دختر و پسر جوان تا سالها به خانواده ی اصلى موجب مى شد تصمیم گیری اصلى بر عهده خانواده آنها باشد. در عصر كنونى، به ویژه در دهه های اخیر در ایران، تدریج خواست دو زوج در امری كه بزرگ ترین اقدام در تعیین سرنوشتشان به شمار مى رود، عامل اساسى گردیده است. آزادی های فردى دختر و پسر، در گزینش همسر فزونى یافته است، با وجود این، آنان در انتخاب شریك زندگى باید قواعد پیچیده و دقیقى را رعایت كنند و در این میان نقش والدین هنوز برجسته است. دختر و پسر باید در فرآیندى كه عواطف و شناختها در نظر گرفته مى شود، به انتخاب شریك زندگى بپردازند. اینك با بررسى ملاكهاى گزینش همسر، به چالشهاى جوانان در این تصمیم گیرى عقلانى و عاطفى اشاره مى كنیم.(10)
در بررسى ملاكهاى گزینش همسر، با پنج گونه ملاك كلى رو به رو هستیم: جسمانى، روان شناختى، اقتصادى، اجتماعى و خانوادگى. در زمینه ملاكهای جسمانى، سلامت ظاهرى و جسمانى فرد، اولین ملاكى است كه مورد توجه قرار مى گیرد. سن همسران و تفاوت سنى آنها ملاك دیگری است كه برخى تحقیقات جامعه شناسى خانواده را به خود اختصاص داده است.(11) زیبایى چهره و اندام نیز ملاك جسمانى دیگری است. با وجود تعالیم خردمندانه ی بیشتر فرهنگها درباره ی اهمیت خصلتهاى درونى، واكنش بیش تر افراد بر اساس زیبایى قیافه و ظاهر خوشایند صورت مى گیرد؛ البته بررسى ها نشان مى دهد كه مردان بیش از زنان تحت تأثیر زیبایى قرار مى گیرند.(12) توانایى باروری نیز ملاك جسمانى دیگرى است كه در گذشته در مورد زنان بیشتر مورد توجه بود، ولى در حال حاضر، بارورى مردان نیز یك ملاك مهم به شمار مى رود. رنگ پوست و به تعبیر دیگر، نژاد، ویژگى جسمانى است كه در گزینش همسر آن چنان اهمیت دارد كه برخى گمان كرده اند همسان همسری نژادی پدیده ای غریزى است. با وجود تردیدها، گرایش انسانها به این پدیده قابل انكار نیست.(13)
دومین دسته ملاكها، به صفات روان شناختى افراد مربوط مى شود. هوشمندى و همگونى زن و شوهر در آن، به عنوان یك شرط زمینه ساز زندگى رضایت بخش زناشویى مورد تأكید قرار گرفته است. تحقیقات در مورد رابطه هوشمندى همسران و سعادت خانوادگى نشان مى دهد كه اگر زن یا مرد شریك زندگى خود را كم هوش تر از خود بداند، میزان رضایت زناشویى در این خانواده ها كم تر خواهد بود.(14) تحصیلات نیز در عصر حاضر به عنوان ملاكى براى گزینش همسر پذیرفته شده است. تشابه در نگرشها، ملاك روان شناختى دیگرى است كه در اولین ملاقات بین دو نفر عامل مهمى براى جذب افراد به یكدیگر است.(15) برخى ملاكها نیز به بعد عواطف و شخصیت افراد بازمى گردد؛ براى نمونه، اقتدار در مرد و در مقابل همراهى و پذیرش در زن، به نوع عواطف آن ها باز مى گردد.
ملاك هاى رفتارى و اخلاقى نیز، در گزینش همسر مؤثر است. داشتن صفات اخلاقى مناسب گاه به حدى مورد تأكید قرار مى گیرد كه یكى از شرایط لازم به شمار مى آید. نظرسنجى ها در ایران نشان مى دهد، صفاتى مانند اخلاق و رفتار خوب، نجابت، صداقت، گذشت، از نظر بیش از نیمى از افراد، مهم ترین ویژگى یك مرد یا زن خوب براى ازدواج به حساب مى آید.(16) از آن جا كه رفتار، یكى از مهم ترین ابعاد روان شناختى افراد محسوب مى شود و صفات اخلاقى نیز در رگه هاى شخصیت جاى مى گیرد، این دو بعد را در ضمن ملاكهای روان شناختى در نظر مى آوریم.
سومین دسته از ملاكها، به جنبه های اقتصادی مربوط مى شود. توانایى اداره خانواده، نوع شغل، ثروت و درآمد در مرد و كم هزینه بودن، توانایى كسب درآمد و اشتغال و توانایى كافى براى انجام کارها و اداره ی خانه در زن، ویژگى هایى است كه براى فرد در آستانه ازدواج در نظر گرفته مى شود.(17) چهارمین دسته ی ملاكها به مسائل اجتماعى باز مى گردد. نوع فرهنگ، طبقه اجتماعى، قومیت، ملیت، دین و مذهب به جنبه های اجتماعى هویت هر فرد مربوط مى شود. در همه دنیا، اعتقادات دینى از مهم ترین عوامل مؤثر در گزینش همسر است، به طوری که بیش از 98 درصد ازدواجها بین یهودیان و 93 درصد ازدواج ها بین کاتولیکها و بیش از 74 درصد ازدواجها بین پروتستاتها درون دینی است. همسانی طبقات اجتماعی نیز ملاک مهمی برای ازدواجهاست هر چند در سال های اخیر، ازدواجهای مختلط از طبقات اجتماعی متفاوت رو به افزایش نهاده است.(18) ملاکهای خانوادگی به مسائلی چون ازدواج با خویشاوند یا بیگانه، وضعیت خانوادگی فرد، مانند پدر و مادر، و خواهر و برادر و نظر مثبت یا منفی خانواده در مورد یک فرد باز می گردد. در شکل 2، طرح کلی ملاکهای گزینش همسر دیده می شود.
قاعده ی همسان همسری: صرف نظر از توجه به ملاکها برای یک همسر مناسب، به طور کلی انتخاب همسان، به عنوان یک قاعده ی جهانی همسر گزینی پذیرفته شده است. تشابه و همسانی همسران در مکان زندگی و تولد، طبقه اجتماعی، صفات اخلاقی و ویژگی های روان شناختی، مذهب و سن، و ویژگی های فرهنگی و نژادی، مورد تأکید بیشتر محققان قرار گرفته است.(19) در تبیین روان شناختی این قاعده می توان گفت که در مرتبه ی نخست، تشابه موجب جذب افراد به یکدیگر به سبب برانگیخته شدن عواطف مثبت آنان است. تعمیم گسترده پیوستگی دو امر «مشابهت» و «جاذبه» در مطالعه افراد گروه های سنی متفاوت، سطوح اقتصادی - اجتماعی متفاوت و فرهنگهای مختلف، ثابت شده است. در مرتبه دوم، تشابه بیشتر، موجب سازگاری بیشتر است. هر چه توافق میان دو نفر بیشتر باشد، بیشتر به هم علاقه مند خواهند شد. هنگام بروز اختلاف که در واقع ناشی از تفاوت هاست، طرفین می کوشند با تغییر وضعیت روانی خود، به تشابه و توافق دست یابند.(20) تحقیقات نشان می دهد همسانی به استمرار و استحکام پیوند نیز کمک می کند، از سوی دیگر، بررسی علل اختلافات زناشویی نشان می دهد که در این موارد زوجین نوعی عدم تشابه در خصلتهای مختلف از خود بوز می دهند. مطالعه درجه رضایت خانواده ها نیز به همین نتایج دست یافته است.(21)

2- صفات همسر مناسب از دیدگاه اسلام

در تعالیم اسلام نیز بر نقش و اهمیت ملاکهای یاد شده، تأکید گردیده و در عین حال، ملاکهای دیگری نیز بیان شده است. صفات مناسب برای همسر (زن)، بر اساس تعالیم اسلام عبارتند از:
1. صفات جسمانی مانند سلامت، فرزند آوری(22) و دوشیزه بودن(23) و زیبایی های ظاهرى مانند زیبایى چهره،(24) اندام.(25) و موها؛(26) ولى اسلام، رنگ پوست و نژاد را ملاكى غالب و مسلط در نظر نیاورده است.(27)
2. صفات روان شناختى مانند هوشمندى در حد مناسب،(28) و صفات اخلاقى، حالات و رفتارهای مناسب مانند فروتنى در برابر همسر،(29) سهل گیری و نرم خوبى،(30) امانت دارى،(31) سپاس گزارى از همسر،(32) مهربانى و عشق به همسر و فرزندان،(33) تسلیم و همراهى در روابط جنسى،(34) و صبر و بردباری در مشكلات.(35)
3. توانایی ها و ابعاد اقتصادى؛ مانند مهارت های ویژه در اداره خانه، كم بودن مهریه،(36) هزینه ازدواج و سایر مخارج شخصى(37) و یارى كردن مرد در مسائل زندگى.(38)
4. صفات دینى كه در اعتقادات به اموری مانند ایمان به خداوند و زندگى پس از مرگ،(39) دین دارى،(40) تكیه و توكل بر خداوند در مشكلات زندگى باز مى گردد. توصیه همسر به صبر،(41) تقوا و دوری از گناهان،(42) رعایت عفاف و پوشش شرعى،(43) و دوست داشتن اولیاى دین (ع) و پیروی از آنها،(44) برخى نمودهاى عاطفى و رفتارى دین داری است.
5. شرایط اجتماعى و فرهنگى كه در این امور غالبا تشابه زوجین مورد نظر است. در برخى روایات توصیه شده است كه با زنان برخى مناطق و اقوام ازدواج نكنید.(45) این روایات را مى توان نوعى تأكید بر همسانى فرهنگى زن و شوهر دانست. تبیین دقیق تر آن است كه این روایات به شرایط اجتماعى و فرهنگى مناطق فوق اشاره دارد كه اخلاق و رفتارهاى نامناسبى(46) را پرورش داده است؛ در غیر - این صورت، بر اساس تعالیم اسلام صرف زندگى در یك منطقه خاص یا تعلق به قومیت و ملیتى خاص، موجب برتری یا كهتری فرد نمى شود.
6. از میان ملاكهاى مربوط به خانواده ی زن و مرد، خویشاوندى نیز مى تواند ملاكى مناسب براى گزینش همسر باشد،(47) هر چند در برخى روایات به احتمال بروز نقصهایى در فرزندان پدید آمده از این گونه ازدواجها اشاره شده است.(48) تعالیم اسلإم بر مناسب بودن خانواده ی همسر بسیار تأکید دارد و تأتیرات خانواده ی زن و شوهر را بر فرزندان به عنوان یك ركن مهم در تربیت و پرورش آنها در نظر مى گیرد.(49) ازدواج با فردى كه خود ویژگى های مناسبى دارد ولى اعضای خانواده او از صفات اخلاقى، باورهاى دینى و رفتارهاى مناسب برخوردار نیستند، آشكارا نهى شده است.(50) تأثیر خانواده بر فرزندان چه از بعد وراثت و چه تربیت، مهم ترین عامل شكل گیری شخصیت آنهاست؛(51) از این رو، هر چند فرد مى تواند با اراده و پشتكار تا حدى بر این عوامل غالب شود، از آنجا كه بیشتر افراد تحت تأثیر شدید این عوامل هستند، اولیاى دین (ع) به طور جدی توصیه مى كنند كه وضعیت خانوادگى فرد، ملاكى مهم محسوب گردد. افزون بر این، چگونگى برخورد خانواده دختر با وی و برخوردارى او از احترام و عزتمندی مناسب در میان اعضاى خانواده، مى تواند نشانه اى از رفتارها و صفات مناسب فرد باشد.(52)
تعالیم اسلام برای گزینش یك مرد به عنوان همسر مناسب، افزون بر ملاكهاى یاد شده، بر نكات دیگرى نیز تأكید دارد. به علت تأثیر بیشتر مرد بر زن در زندگى خانوادگى، برخوردارى او از باورهاى دینى و مذهبى استوار، بیشتر مورد تأكید قرار گرفته است.(53) اولیاى دین (ع) حسن خلق را ملاكى اساسى در مرد اعلام نموده و توصیه مى كنند كه در صورت بداخلاقى مرد، ازدواج با وی صورت نگیرد.(54) تقوا و پرهیزگارى نیز ملاك مهمى است كه بر زندگى خانوادگى و روابط مناسب، حتى در صورت اختلاف بین زن و شوهر، تأثیری بارز دارد.(55) دورى از گناهانى مانند روابط نامشروع جنسى(56) و شراب خوارى(57)، از ملاكهای اساسى یك همسر مناسب است. در بعد اقتصادی نیز توانایى مرد در اداره خانواده،(58) گشاده دستى و دوری از بخل،(59) ملاكهای اصلى یك همسر مناسب بیان شده است. اولیاى دین (ع) توجه به ثروت و طبقه اجتماعى و اقتصادى بالاتر را به صراحت نهى كرده اند.(60) در مورد ملاكهای خانوادگى، - افزون بر آنچه در مورد زنان گفته شد - روابط مناسب با والدین، برای مردان به عنوان یك ملاك در نظر گرفته شده است.(61) بدیهى است كسى كه نتواند والدین خود را كه بالاترین خدمت و فداكارى را در حق او انجام داده اند، خشنود سازد، در برقراری رابطه با همسر و فرزندان نیز مشكل خواهد داشت.
تعالیم اسلام در گزینش همسر، بر اصل كفو به معنای همتایى و همانندى تأكید دارد؛ به عبارت دیگر، بهتر است زن و مرد در ویژگى های مناسب برای ازدواج، مشابه و تقریبا همتا(62) باشند. این شرط كه در سخنان اولیاى دین (ع) مورد تأكید قرار گرفته، بر قاعده همسان همسری قابل تطبیق است. البته این همسانى بیشتر در خصوص ایمان تأكید شده، و زن و مرد به سبب ایمان، همتاى یكدیگر دانسته شده اند(63) و ملاكهاى قومى، طبقاتى و اقتصادی، در همتایى در نظر گرفته نشده است.(64) در نتیجه، افزون برخوردارى فرد از ویژگى هاى مناسب، همتایی زن و مرد نیز ملاكى مهم براى گزینش همسر است. پس از همانندی و تشابه زن و مرد در اصل ایمان و باورهای دینى، تشابه مراتب ایمان و ویژگی هاى اخلاقى نیز باید مورد توجه قرار گیرد. این كه گفته شده اگر حضرت على (ع) نبود، همتا و همانندی برای ازدواج با حضرت زهرا (س) در میان انسانها یافت نمى شد،(65) به همانندى در مراتب ایمان و اخلاق اشاره دارد. در تعبیرى دیگر آمده است كه برخى مؤمنان، همتا و همسان هم هستند؛(66) از این رو، صرف ایمان باعث همتایی دو نفر نمى شود و باید مراتب ایمان و ویژگى هاى اخلاقى را نیز در نظر گرفت. تصریح قرآن به تعلق افراد پاك و وارسته به افراد پاك،(67) دلیل دیگری بر همتایى زن و مرد در تقوا، دوری از گناهان و دین داری است.(68) در یک نظرسنجی از دانشجویان، تفاهم اخلاقی و تشابه در باورهای دینی، یکی از ملاکهای همسر ایده ال اعلام شده است.(69)

پی نوشت :

1. ماسن، پاول، رشد و شخصت کودک، ص 533.
2. نور، 32.
3. «ما اکثر شعر رجل قط الا قل شهوته» مجلسی، بحارالانوار، ج 101، ص 87.
4. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان، ذیل آیه ی 33 سوره ی نور، ص 220 و نراقی، مهدی، جامع السعادات، ج 2، ص 8 - 17.
5. «افضل العبادة العفاف» کلینی، کافی، ج 2، ص 79؛ «ما عبدالله بشیء افضل من عفة بطن و فرج» همان.
6. «لكاد العفیف ان یكون ملكا من الملائكة» نهج البلاغه، حکمت، 474.
7. «من تزوج احرز نصف دینه» حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 5.
8. «رکعتان یصلیها المتزوج افضل من سبعین رکعة یصلیها اعزب» همان، ص 8.
9. همان، ص 79.
10. ساروخانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده، ص 33 - 38.
11. صدیق اورعی، غلامرضا، جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران، ص 91 - 99.
12. آذربایجانی، مسعود و دیگران، روان شناسی اجتماعی...، ص 250.
13. ساروخانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده، ص 51 - 52.
14. همان، ص 63 - 64.
15. آذربایجانی و دیگران، روان شناسی اجتماعی...، ص 256 - 257.
16. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ارزشها و نگرشهای ایرانیان، ص 38 - 39.
17. همان.
18. ساروخانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده، ص 62.
19. همان، ص 40 - 72.
20. آذربایجانی و دیگران، روان شناسی اجتماعی...، ص 256 - 261.
21. ساروخانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده، ص 41.
22. «السلیم الطرفین...»، هر چند این روایت در مورد مردان است، مسئولیتهای اداره خانه و فرزندان و تأمین نیازهای عاطفی همسر، این ویژگی را در زن نیز حائز اهمیت می کند: «ان خیر نسائکم الولود...» حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 14.
23. «تزوجوا الابکار فانهن اطیب شیئا افواها»، همان، ص 20 و 34.
24. «امرأة ذات دین و جمال»، نوری، مستدرک الوسائل، ج 14، ص 169؛ «انظر الی وجهها و کفیها»، ص 194؛ «خیر نساء امتی اصبحهن وجها»، حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 78.
25. «... و ینظر الی خلفها...»، حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 59؛ مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 231.
26. «اذا ارادکم احدکم ان یتزوج امرأة فلیسأل عن شعرها کما یسأل عن وجهها فان الشعر احد الجمالین»، مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 237.
27. حجرات، 11؛ کلینی، کافی، ج 5، ص 344 (در مرود ازدواج مقداد با یکی از دختران عبدالمطلب).
28. «ایاکم و تزویج الحمقاء، فان صحبتها ضیاع و ولدها ضباع»، مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 237؛ «و خیر الجواری ما کان لها عقل و ادب فلست تحتاج الی ان تأمر و تنهی»، حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 13.
29. «الذلیلة مع بعلها...»، همان، ص 14.
30. «الهینة اللینة...» همان، ص 15.
31. «... اذا غاب عنها حفظته فی نفسه و مالیه»، همان، ص 22.
32. عن النبی (ص): «خیر النساء اذا اعطیت شکرت و اذا حرمت صبرت» و «لا ینظر الله الی امرأة لا تشکر لزوجها و هی لا تستغنی عنها» سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور، ج 1، ص 152.
33. «...اطفهن بازواجهن و ارحمهن باولادهن...» و «...احنی علی ولد...» حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 20.
34. «المترجة مع زوجها الحصان علی غیره... و اذا خلا بها بذلت له ما یرید منها» همان، ص 4.
35. سیوطی، الدر المنثور، ج 2، ص 152.
36. «الطیبة الطبیخ المقتصدة القلیلة المهر» حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 13.
37. همان؛ «من برکة المرأة خفة موونتها» (مجلسی،بحارالانوار، ج 100، ص 231).
38. «...تعین زوجها علی دهره و تساعده علی دنیاه و لا تعین الدهر» طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص 199؛ «... زوجة صالحة تعینه علی امر الدنیا و الاخرة» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 238.
39. «ولأمة مؤمنة خیر من مشرکة» بقره، 221.
40. «علیک بذوات الذین تربت یداک» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 22؛ «ما افاد رجل بعد الایمان خیر من امرأة ذات دین و جمال» نوری، مستدرک الوسائل، ج 14، ص 161.
41. «لی زوجة اذا رأتنی مهموما قالت لی: ما یهمک؟ ان کنت تهتم لرزقک فقد تکفل لک به غیرک... فقال رسول (ص): هذه من عماله [الله] لها نصف اجر الشهید» همان، ص 17.
42. «ان من شر نسائکم... التی لا تتورع من قبیح...» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 235.
43. «خیر النساء ان لایرین الرجال و لا یراهن الرجال» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 43؛ «ان من خیر نسائکم... الستیرة...» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 235؛ «خیر نسائکم... العفیفة فی فرجها» ص 237.
44. «لا یتزوج المؤمن ناصبة و لا یتزوج الناصب مؤمنة» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 236.
45. حرعاملی، وسائل الشیعه، ج 14، ص 54.
46. «ایاکم و نکاح الزنج فانه خلق مشوة» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 236.
47. «من تزوج لله و لصلة الرحم توجه الله بتاج الملک» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 31؛ در سیره ائمه (ع) نیز ازدواج با خویشان، زیاد دیده می شود.
48. «لا تنکحوا القرابة القریبة فان الولد یخلق ضاویا» فرید، مرتضی، الحدیث، ج 1، ص 184؛ عن رسول الله (ص) قال «اغتربوا و لا تضووا» همان.
49. «تخیروا لنطفکم فان النساء یلدن اشباه اخوانهن و اخواتهن» محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ص 2258، ج 5؛ کلینی، فروغ الکافی، ج 5، باب اختیار الزوجه، ص 332.
50. «... ایاکم و خضراء الدمن... المرأة الحسناء فی منبت السوء» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 19.
51. «اختاروا لنطفکم فان الخال احد الضجیعین»، همان،ص 29؛ «تزوجوا فی الحجر الصالح فان العرق دساس»، محمدی ری شهری، میزان الحمة، ح 7848.
52. «خیر نسائکم... العزیزة فی اهلها» همان، ص 14.
53. «... لا تزوجها الا ممن هو علی رأیها» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 378؛ «تزوجوا فی الشکاک و لا تزوجوهم، لان المرأة تأخذ من ادب الرجل و یقهرها علی دینه» ص 377؛ «لا یتزوج المستضعف مؤمنة» ص 378.
54. «لا تزوجه ان کان سیئ الخلق» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 54.
55. «التقی النقی...» همان، ص 18؛ «زوجها ممن یتقی الله فان احبها اکرمها و ان ابغضها لم یظلمها» فرید تنکابنی، الحدیث، ج 1، ص 177.
56. «الزانی لا ینکح الا زانیة او مشرکة و الزانیة لا ینکحها الا زان أو مشرک و حرم ذلک علی المؤمنین» نور، 3.
57. «لا یتزوج شارب خمر فان من فعل فکانما قادها الی الزنا» مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 372.
58. «... عنده یسار»، حرعاملی ،وسائل الشیعه، ج 14، ص 18.
59. «... السمح الکفین... لا یلجی عیاله الی غیره... ان من شر رجالکم البهات البخیل الفاحش. الآکل وحده... الملجی عیاله الی غیره...» همان.
60. مجلسی، بحارالانوار، ج 22، ص 265؛ «ان خطب الیک رجل رضیت دینه و خلقه فزوجه و لایمنعک فقره وفاقته...» ج 100، ص 379.
61. «ان من خیر رجالکم... البر بوالدیه... أن من شر رجالکم... العاق بوالدیه» حرعاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 18.
62. «انکحوا الاکفاء و انکحوا فیهم و اختاروا لنطفکم» همان، ص 29.
63. «المؤمن کفو المؤمنة و المسلم کفو المسلمة» همان، ص 44.
64. ازدواج «جویبر» که مردی فقیر و فاقد زیبایی های ظاهری و از سیاهان سودان بود،با دختری از اشراف عرب به نام «ذلفاء» به تشویق پیامبر (ص) روی داد و در نفی ملاکهای قومی و طبقاتی مؤثر بود (همان).
65. «لولا ان الله خلق فاطمة لعلی ما کان لها علی وجه الارض کفو، آدم فمن دونه» همان، ص 49.
66. «المؤمنون بعضهم اکفاء بعض» همان.
67. «... والطیبت للطیبین و الطیبون للطیبت...» نور، 26.
68. طباطبایی، تفسیر المیزان، ج 15، ص 115.
69. حق دوست، علی اکبر و دیگران، «بررسی دیدگاه دانشجویان...»، اندیشه و رفتار، سال دوم، ش 3.