تبلیغات
وبلاگ جوان و ازدواج - جوان و ازدواج
جوان و ازدواج


ازدواج، فرایندى از تعامل بین زن و مرد است كه از مسائل حیاتى و سرنوشت ساز محسوب مى‏شود. ازدواج، پیوندى است مقدس كه خاستگاه همه انسان‏ها بوده و ریشه در طبیعت آنان دارد. از ثمرات مهم ازدواج، تشكیل جامعه آرمانى، بقاى نسل، پیوند زدن نسل‏ها و تحویل نسل نو به جهان است.
ازدواج موفق مى‏تواند مایه آسایش جسم و آرامش روان گردد و اساس سعادت و بهروزى پسران و دختران را بنیان نهد. بر عكس، ازدواج ناموفق ممكن است منشأ بزرگ‏ترین نگرانى‏ها و ناراحتى‏ها شود و بناى بدبختى و تیره روزى جوان را پایه گذارى كند.
یكى از اندیشمندان مى‏نویسد: «زناشویى، در ردیف نظم هایى قرار دارد كه آفریدگار جهان، اساس آن را بنا نهاده است. هیچ امرى در زندگى نمى‏تواند به اندازه ازدواج، بهروزى یا تیره بختى به بار بیاورد، و در جهان، براى هیچ چیز دیگرى به اندازه ازدواج لازم نیست كه انسان روح و قلب خود را آماده سازد».(1) از این رو اسلام به مسئله ازدواج اهمیت داده و با عزوبت و تجرد مخالفت كرده است.
این نوشتار مى‏كوشد بعضى از محورها را بررسى كرده و برخى دیگر را به عنوان « محورهاى پژوهشى» معرفى نماید تا علاقه‏مندان به مقاله نویسى، در باره آنها تحقیق و پژوهش كنند.

الف) اهداف ازدواج‏

ازدواج، اهداف متعددى دارد كه به بعضى از آنها اشاره مى‏شود:
1.آرامش روح و روان: از تعالیم اسلام استفاده مى‏شود كه یكى از مهم‏ترین و شاید اولین انگیزه ازدواج، ایجاد آرامش روح و روان است. ازدواج موجب مى‏شود زن و مرد احساس آرامش كنند، زیرا زنان آرامش دهنده روانى مردانند و زن و مرد به دوستى با هم نیازمندند. قرآن، یكى از فلسفه‏هاى ازدواج را آرامش روانى بیان كرده است.(2)
2.تأمین نیازهاى جنسى: انسان داراى مجموعه‏اى از نیازها و غرایز است كه عدم ارضا یا ارضاى غیر صحیح هر كدام از آنها، شخصیت او را متزلزل كرده و پیامدهاى منفى را در پى دارد. یكى از نیرومندترین غرایز، غریزه جنسى است كه از طریق ازدواج تأمین مى‏گردد،(3) زیرا ازدواج، بر آوردن خواهش طبیعت و پاسخ گویى به نداى فطرت است.
از آن جا كه ازدواج‏هاى سالم، نقش بنیادى در تشكیل جامعه آرمانى داشته و زن و مرد را از انحراف و گناه مصون مى‏دارد، بر این اساس، تنها وسیله طبیعى و مشروع ارضاى این غریزه، ازدواج شمرده شده است.
3.بقاى نسل: فرزندان، میوه‏هاى شیرین بوستان ازدواج هستند. شخصیت زن و مرد با برخوردار شدن از فرزند، كامل شده و حیات آنان با نسل نو ادامه مى‏یابد. وجود فرزند، باعث گرمى، پویایى و صفاى كانون خانوادگى مى‏شود.
از دیدگاه اسلام نیز وجود فرزند صالح، براى پدر و مادر، یك عمل نیك محسوب مى‏شود. امام زین‏العابدین‏علیه السلام‏فرمود: «من سعادة الرّجل ان یكون له ولد یستعین بهم؛(4) از سعادت انسان، داشتن فرزندانى است كه از آنان استعانت جوید.»
در آموزه‏هاى دینى به این مسئله بسیار توجه شده است، تا آن جا كه پیشوایان اسلام، داشتن زن شایسته را از سعادت‏هاى مرد شمرده(5) و از آن به عنوان نعمت یاد كرده‏اند.(6) افزون بر آن، ازدواج را عامل حفظ و كامل شدن دین دانسته‏اند.(7) پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله‏فرمود: «هیچ كانونى در اسلام بر پا نشده است كه نزد خدا محبوب‏تر از كانون ازدواج باشد.»(8)
استاد شهید مطهرى نیز در باره اهمیت و نقش ازدواج مى‏نویسد: ازدواج، اولین مرحله خروج از خودِ طبیعىِ فردى و توسعه پیدا كردن شخصیت انسان است...(9) یك پختگى هست كه فقط در پرتو ازدواج و تشكیل خانواده پیدا مى‏شود. این پختگى در مدرسه، در جهاد با نفس، در نماز شب، و حتى با ارادت به نیكان هم پیدا نمى‏شود؛ این را فقط در ازدواج باید به دست آورد.(10)
علامه محمدتقى جعفرى‏رحمه الله‏فرمود: «برتراند راسل (فیلسوف مشهور) به من نوشت: چرا اسلام این قدر به ازدواج بها داده و برایش قانون وضع كرده است؟ در جواب او نوشتم: مسئله انسان است؛ با ازدواج مى‏خواهد انسان به وجود آید.»(11)

ب) موانع و مشكلات ازدواج‏

هر جوانى به طور طبیعى به ازدواج و تشكیل خانواده علاقه‏مند است. غریزه جنسى از انسان مى‏خواهد هر چه زودتر این نیاز طبیعى را اجابت كند، لیكن در خارج چنین نیست؛ بدین معنا كه اغلب ازدواج‏ها در سنین طبیعى و مطلوب انجام نشده و عملاً به تأخیر مى‏افتد.
حال این پرسش مطرح مى‏شود كه با توجه به اهمیت ازدواج و خواست جوانان، چرا ازدواج‏ها به تأخیر مى‏افتد؟ حتى بعضى از جوانان - بر خلاف میل طبیعى خود - چندان به آن رغبت ندارند؟
آنچه باعث شده ازدواج‏ها به تأخیر بیفتد، وجود موانع و مشكلاتى است كه مى‏توان آنها را به دو نوع خیالى و واقعى تقسیم نمود. البته میزان تأثیر گذارى این موانع، یك سان نبوده و برخى از آنها مشكلات جدى محسوب شده و برخى دیگر، تأثیر گذارى كمترى دارند. در این مقاله، به طور اختصار به بعضى از موانع اشاره مى‏شود:
1.اختلافات والدین: جوانان، كودكان دیروز هستند كه در كنار پدر و مادر خویش بزرگ شده و شاهد دعواها و درگیرى آنان بوده‏اند. این كشمكش‏ها و اختلافات در جوانان تأثیر مى‏گذارد و آنها را از تشكیل خانواده ناامید مى‏سازد، زیرا تصور مى‏كنند سرنوشت زندگى مشترك، همین چیزى است كه والدینشان به آن رسیده‏اند.
برخى جوانان در پاسخ این سؤال كه چرا ازدواج نمى‏كنید؟ اختلافات خانوادگى و ازدواج ناموفق والدین خود را علت آن ذكر مى‏كنند.
2.ازدواج‏هاى ناموفق: یكى از مشكلات ازدواج، تشكیل خانواده‏هاى ناموفق است. هنگامى كه جوان پا به عرصه اجتماع مى‏گذارد، با ازدواج‏هاى شكست خورده روبرو مى‏شود كه نگرش او را به ازدواج تغییر مى‏دهد، زیرا احساس مى‏كند ثمره ازدواج‏ها، شكست و به جاى گذاشتن فرزندان طلاق است.
براى رفع این مشكل، باید ازدواج‏ها بر اساس معیارهاى علمى و ارزش‏هاى دینى صورت گیرد تا جوانان شاهد این گونه ازدواج‏ها نباشند. البته جوانان عزیز نیز باید با بینش عمیق، مسائل اجتماعى را پى‏گیرى نموده و ازدواج‏هاى شكست خورده را به اصل ازدواج ربط ندهند. افزون بر آن، همان گونه كه در جامعه ازدواج‏هاى ناموفق وجود دارد، ازدواج‏هاى آرمانى و موفق نیز وجود دارد كه جوانان مى‏توانند آنها را الگو قرار دهند.
3.ادامه تحصیلات: عاملى دیگر كه موجب تأخیر ازدواج مى‏شود، ادامه تحصیلات پسر یا دختر است. اغلب پسران و دختران علاقه دارند تحصیلاتشان را ادامه دهند. از طرف دیگر، ازدواج را با درس خواندن ناسازگار مى‏دانند، زیرا ازدواج، مسئولیت آفرین است و تأمین هزینه زندگى براى پسر، و رسیدگى به امور خانه براى دختر، مانعى بر سر راه تحصیل آنان است و فرصت درس خواندن را از آنان مى‏گیرد.
براى رفع این مشكل، نخست باید فرهنگ سازى كرد؛ به این معنا كه جوانان معتقد شوند با ازدواج كردن نیز مى‏توانند ادامه تحصیل دهند. افزون بر آن، والدین نیز مى‏توانند تدبیرى اتخاذ نمایند كه ازدواج فرزندانشان مانع تحصیل آنان نشود. همچنین حكومت مى‏تواند با به كار گرفتن شیوه‏هاى مناسب، جوانان را در رفع این مشكل یارى نماید.
4.مشكلات اقتصادى: یكى از موانع جدى ازدواج، فقر و مشكلات اقتصادى خانواده هاست كه در موارد زیر بیشتر ظهور و نمود پیدا مى‏كند و موجبات به تأخیر افتادن ازدواج را فراهم مى‏كند:
1-4.مخارج عروسى؛
2-4.تهیه مسكن؛
3-4.تأمین مخارج زندگى؛
4-4.تهیه جهیزیه و لوازم منزل.
متأسفانه به دلیل وجود مشكلات اقتصادى، بسیارى از جوانان اوقات جوانى خود را در حال تجرد به سر مى‏برند. این گروه از جوانان با وضع بسیار دشوارى روبرو هستند. از یك طرف میل دارند مانند سایر جوانان ازدواج كنند و از طرف دیگر، امكانات و قدرت مالى آن را ندارند.
هر چند مشكلات اقتصادى از عوامل مهم تأخیر ازدواج مى‏باشد، ولى مى‏توان با اتخاذ سیاست‏هاى منطقى، این مشكل را كم رنگ نمود؛ بدین صورت كه هزینه‏هاى ازدواج كاهش داده شود و ازدواج‏ها بدون تشریفات و هزینه‏هاى كمر شكن صورت گیرد. آیا نمى‏توانیم جشن ازدواج را به جاى تالارها در خانه‏ها و به صورت ساده و با صفاتر برگزار كنیم؟! آیا نمى‏توانیم در ازدواج، از چشم و هم چشمى‏ها و رقابت‏ها پرهیز كرده، سیره معصومان‏علیهم السلام‏را الگو قرار دهیم تا هم خود و هم فرزندان جوانمان با آرامش خیال، زندگى مشترك را شروع كنند.
البته دولت نیز مى‏تواند با اتخاذ سیاست‏هاى راهبردى مانند: دادن وام، واگذارى مسكن و... مشكلات را حل كند.
جوانان عزیز نیز باید توجه داشته باشند كه بسیارى از زنان و مردان در ابتداى زندگى، صاحبِ خانه، ماشین و... نبودند، بلكه به تدریج این امكانات را به دست آورده‏اند؛ حتى بعضى از آنها هنوز این امكانات را هم ندارند؛ با وجود این به خوبى و خوشى زندگى خود را ادامه مى‏دهند.
5.بیكارى یا شغل نامناسب: بعضى از جوانان بدان دلیل ازدواج نمى‏كنند كه شغل مناسبى ندارند. در جامعه ما داشتن شغل به صورت یكى از معیارهاى ازدواج در آمده است. یكى از پرسش‏هاى اساسى كه در هنگام خواستگارى مطرح مى‏شود، مربوط به شغل پسران است. از سوى دیگر، جوانان نیز تصور مى‏كنند كه مسئولیت تأمین همسر و زندگى، جز با داشتن شغل مناسب امكان‏پذیر نیست. در این راستا، هم والدین و هم حكومت وظیفه دارند جوانان را در رفع این مشكل یارى نمایند.
6.عدم شناخت صحیح از همسر آینده: یكى دیگر از مشكلاتى كه بر سر راه جوانان قرار دارد، «مشكل انتخاب همسر» است؛ بدین معنا كه دختران و پسران نمى‏دانند چه كسى را با چه معیارها و خصوصیاتى به عنوان همسر خود انتخاب نمایند.(12) واقعیت این است كه مسئله فوق، از مسائل بزرگ و مهمى است كه جوانان با آن مواجه هستند، مخصوصاً آن گروه از جوانان كه در امر ازدواج وسواس داشته و در صددند همسر آرمانى و ایده آلى داشته باشند. طبق یك نظرسنجى انجام شده از بعضى دانشجویان، یكى از موانع جدى ازدواج را عدم شناخت صحیح از همسر آینده دانسته‏اند.(13) براى رفع این مشكل، راه كارهایى وجود دارد؛ مانند: مشورت با صاحبان تجربه و مد نظر قرار دادن معیارها و ویژگى‏هایى كه در اسلام براى انتخاب همسر ذكر شده است.
7.باورها و سنت‏هاى غلط: بى‏تردید ازدواج باید بر اساس باورها و سنت‏هاى دینى به وجود آید. متأسفانه گاهى اوقات سنت‏ها نادیده گرفته شده، آداب و رسوم غلط جایگزین آن مى‏شود. این سنت‏ها در قالب‏هاى مختلف ظهور مى‏كند: مهریه‏هاى سنگین، جهیزیه‏هاى گران قیمت و لوكس، خرج‏ها و تشریفات زاید و... از نمونه‏ها و مصادیق سنت‏هاى غلط هستند. در برخى از اقوام، این نگرش حاكم است تا زمانى كه دختر و پسر بزرگ‏تر در خانه وجود دارد، نباید دختر و پسر كوچك‏تر ازدواج نمایند. در برخى از مناطق دیگر این فرهنگ حاكم است كه ازدواج‏ها حتماً باید به صورت فامیلى باشد. سخت‏گیرى‏هاى غیر منطقى والدین و اطرافیان نیز، از مشكلات جدى ازدواج محسوب مى‏شود. متأسفانه در بعضى از موارد، پدر و مادر و اطرافیان دختر یا پسر از روى خود خواهى و باورهاى غلط، مانع ازدواج فرزندان خویش مى‏شوند و عملاً تیشه به ریشه آنان مى‏زنند. دخالت‏هاى بى جا و اعمال نظر غیر معقول آنان موجب شده است كه بعضى دختران، خواستگارهاى مناسب خویش را از دست داده و خانه نشین شوند. چه بسا پسرانى كه در اثر رفتار والدین و یا سنت‏هاى غلط حاكم در جامعه، ازدواج‏هاى ناموفق انجام داده و یا اصلاً موفق به تشكیل خانواده نشده‏اند. طبق یك نظر سنجى كه از بعضى جوانان به عمل آمده، مشخص شده سنت‏هاى غلط و رفتار والدین، مانع بزرگ ازدواج جوانان بوده است.(14) بر این اساس، براى از بین بردن باورها و سنت‏هاى غلط، باید فرهنگ سازى شود تا ازدواج‏ها بر اساس سنت‏ها و باورهاى دینى صورت گیرد.
8.ارضاى نامشروع: كشش جنسى، یك واقعیت خدادادى و طبیعى است كه باید ارضا شود. منتها ارضاى آن ممكن است به دو صورت قانونى و غیر قانونى صورت گیرد. اگر زمینه‏هاى ازدواج جوانان فراهم نشود، به ارضاى غیر قانونى و نامشروع روى مى‏آورند و در این صورت، از رونق ازدواج كاسته شده و آن را به تأخیر مى‏اندازد، زیرا با این عمل، آتش شهوت خاموش مى‏گردد.
در آموزه‏هاى دینى، ازدواج، تنها راه صحیح ارضاى تمایل جنسى شمرده شده است.(15) اسلام جوانان را از هر گونه ارضاى غیر قانونى غریزه جنسى بر حذر داشته است. پیامبر گرامى اسلام‏صلى الله علیه وآله‏خطاب به جوانى فرمود: «اى جوان! ازدواج كن و از زنا بپرهیز، كه زنا ریشه‏هاى ایمان را از دلت بر مى‏كَند.»(16)
9.ضعف باورهاى دینى: یكى از ویژگى‏هاى اسلام این است كه به انسان‏ها امید مى‏دهد. اگر امید نباشد، زندگى بى معنا خواهد بود و انسان‏ها از هر گونه تلاش و كوششى در رفع نیازهاى خود دست بر مى‏دارند. در آموزه‏هاى دینى سفارش شده كه اگر جوانان ازدواج كنند، خداوند مشكلات آنان را حل مى‏نماید. قرآن مى‏فرماید: «جوانان بدون همسر را همسر دهید... اگر فقیر باشند، خداوند با فضل و رحمت خود، آنان را غنى و بى نیاز مى‏كند...»(17). پیامبرصلى الله علیه وآله‏فرمود: «همسر بگیرید كه به یقین، رزق شما را زیاد مى‏كند».(18) امام صادق‏علیه السلام‏نیز همسر را موجب افزایش رزق دانسته است.(19) پیامبرصلى الله علیه وآله‏فرمود: «كسى كه ازدواج را از ترس فقر و نادارى ترك كند، همانا به خداوند گمان بد برده است، زیرا خداوند مى‏فرماید: اگر فقیر باشند، خداوند با فضل و رحمت خویش آنان را بى نیاز مى‏سازد.»(20)
تجربه و شواهد تاریخى نیز نشان مى‏دهد كسانى كه ازدواج كرده‏اند، مشكلات اقتصادى آنان كمتر شده است. متأسفانه امروزه باورهاى دینى رو به ضعف نهاده است. هر گاه از جوانان سؤال مى‏شود چرا ازدواج نمى‏كنید؟ بدون آن كه از وعده‏هاى الهى سخن به میان آورند، مشكلات اقتصادى و موانع دیگر را مطرح مى‏نمایند؛ در حالى كه یك مسلمان باید به وعده‏هاى الهى امیدوار باشد، زیرا وعده‏هاى الهى تخلف‏ناپذیر است.

پی‏نوشت‏ها:

1.ما و فرزندان ما، ص 84؛ به نقل از: محمد تقى فلسفى، بزرگسالان و جوانان، ج 2، ص 231 - 237.
2.روم (30) آیه 21.
3.شكوه نوابى نژاد، مشاوره ازدواج، ص 6.
4.وسائل الشیعه، ج 15، ابواب احكام الاولاد، ح 1.
5.كافى، ج 1، ص 327.
6.وسائل الشیعه، ج 14، ص 23.
7.مكارم الاخلاق، ص 99.
8.وسائل الشیعه، همان، ص 3، ح 4.
9.تعلیم و تربیت در اسلام، ص 251 - 252.
10.همان، ص 398، با اندكى تغییر.
11.على اكبر مظاهرى، جوان و انتخاب همسر، ص 7.
12.همان، ص 71.
13.شكوه نوابى نژاد، همان، ص 18.
14.همان.
15.محمد تقى فلسفى، بزرگسالان و جوانان، ج 2، ص 234.
16.مكارم الاخلاق، ص 99.
17.نور (24) آیه 32.
18.وسائل الشیعه، ج 3، ص 7.
19.تفسیر نورالثقلین، ج 3، ص 599.
20.وسائل الشیعه، همان، ص 5.

منبع: ماهنامه معارف اسلامی